Aktualna wersja i źródła z linkami:https://rewitalizacjagleby.pl/artykuly/sloma-glod-azotowy/

Próchnica i węgiel w glebie

Wymieszanie słomy z glebą: głód azotowy czy allelopatia?

Wymieszanie słomy z glebą zasila próchnicę, ale po nim rzepak bywa żółty i nierówny, a pierwszą odpowiedzią jest azot. Pokazujemy, kiedy to naprawdę głód azotowy, a kiedy allelopatia ze słomy, jak je odróżnić testem rzeżuchy, jak rozdrobnić i wymieszać słomę oraz jakie warunki ma ta praktyka w ekoschemacie w 2026 r.

Czytanie19 min

Drukuj · udostępnij
Szpadel z bryłą gleby, w której rozkładają się kawałki słomy pokryte białą grzybnią.
Słoma wymieszana z glebą: rozkład zaczynają grzyby, a gdy ich brakuje, przejmują go bakterie. Grafika wygenerowana z użyciem AI.
W tym artykule · 9 części
Nota redakcyjna

Wyniki badań i zalecenia przytaczamy bez zmiany ich sensu, a gdy źródła się różnią, pokazujemy różnice. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje analizy gleby ani porady doradcy, który zna Twoje gospodarstwo. Autorzy, recenzenci i wydawca nie odpowiadają za niewłaściwe wykorzystanie zawartych w nim informacji.

Krótka odpowiedź

Wymieszanie słomy z glebą może wywołać głód azotowy, ale według Francisa Bucaille’a zdarza się to rzadko, zwykle gdy fungicydy w słomie hamują grzyby. Słabe wschody rzepaku po zbożu częściej wynikają z allelopatii, czyli kumaryny ze słomy. Rozróżnia je test rzeżuchy, więc azot dawaj po sprawdzeniu, a słomę mieszaj płytko i równo.

Najważniejsze w 5 punktach

  1. Głód azotowy po słomie istnieje, ale według Francisa Bucaille’a bardzo rzadko jest przyczyną słabych roślin; częściej winne są fungicydy w słomie, konkurencja drobnoustrojów i allelopatia („Rewitalizacja gleby”, s. 93, 96-98).
  2. W doświadczeniu we Francji kompost z obornika ze słomy bez fungicydów dał 43,3 q/ha rzepaku, a ze słomy z fungicydami 38,6 q/ha („Rewitalizacja gleby”, s. 97).
  3. IUNG-PIB zaleca dawkę wyrównującą do 12 kg azotu na tonę słomy, a program azotanowy dopuszcza najwyżej 30 kg N/ha na słomę pod oziminy (IUNG-PIB, 2015; Dz.U. 2023 poz. 244).
  4. Test rzeżuchy nie reaguje na brak azotu, więc odróżnia głód azotowy od allelopatii ze świeżej słomy („Rewitalizacja gleby”, s. 97, 178).
  5. Wymieszanie słomy z glebą daje w ekoschemacie 1 pkt/ha i na tej samej powierzchni nie łączy się z międzyplonem ozimym ani z uproszczonymi systemami uprawy (MRiRW, 2026).

Po żniwach słoma została rozdrobniona i wymieszana z glebą, a rzepak zasiany kilkanaście dni po jęczmieniu wschodzi nierówno i żółknie. Najczęstsza rada brzmi: dać azot na słomę, bo to głód azotowy. Francis Bucaille, francuski rolnik i agronom, uważa tę diagnozę za zwykle błędną, a azot w takiej sytuacji często nie pomaga. Poniżej: kiedy słoma naprawdę zabiera roślinom azot, kiedy winna jest allelopatia, jak to sprawdzić i jak wymieszać słomę zgodnie z ekoschematem w 2026 r.

Czy wymieszanie słomy z glebą powoduje głód azotowy?

Może, ale rzadziej, niż się zakłada. Według Francisa Bucaille’a głód azotowy po słomie jest zjawiskiem rzeczywistym, ale bardzo rzadko jest przyczyną słabych roślin („Rewitalizacja gleby”, s. 93).

Głód azotowy polega na tym, że drobnoustroje rozkładające słomę biorą azot z gleby, bo w samej słomie go brakuje. Drobnoustroje glebowe mają stosunek C/N ok. 10-16, a słoma 80-120 (s. 93-94), więc do budowy własnych komórek sięgają po azot mineralny, którego potrzebuje też roślina. Polskie progi podaje Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG-PIB): przy C/N szerszym niż 33,3 azot jest unieruchamiany trwale, przy 22,2-33,3 przejściowo, a poniżej 22,2 drobnoustroje go uwalniają; słoma zbóż ma C/N 75,7[01, s. 90].

Autor zwraca uwagę na las. Ściółka leśna ma C/N 170-200, a pnie drzew 400-1000, i las nigdy nie cierpi z powodu głodu azotowego (s. 94-95). Rozkładają je grzyby lignolityczne, które rosną przy 0,03-1 % azotu (s. 95). To, co rolnik nazywa głodem azotowym, autor uważa więc za objaw braku grzybów: słomę rozkładają wtedy bakterie, które potrzebują dużo azotu (s. 94, 96).

  • 80-120: stosunek C/N słomy; drobnoustroje glebowe mają 10-16 (s. 93-94).
  • 12 kg N na tonę: dolna granica zawartości azotu w nawozie organicznym, poniżej której IUNG-PIB zaleca dawkę wyrównującą[01, s. 88].
  • 30 kg N/ha: najwyższa dodatkowa dawka azotu na słomę pozostawioną do zaorania, gdy pole jest przeznaczone pod oziminy[02, s. 114].

Ile azotu dać na słomę według polskich zaleceń?

IUNG-PIB liczy dawkę wyrównującą wzorem: dawka azotu (kg/ha) = masa słomy (t/ha) × (12 − zawartość azotu w słomie w kg/t)[01, s. 88]. Słoma pszenicy ozimej ma 0,67 % azotu w suchej masie, czyli 6,7 kg na tonę[01, s. 87]. Przy 5 t słomy wychodzi 5 × (12 − 6,7), czyli ok. 26 kg N/ha. Program azotanowy pozwala dać na słomę pozostawioną do zaorania najwyżej 30 kg N/ha i tylko wtedy, gdy stanowisko jest przeznaczone pod oziminy[02, s. 114].

Ta sama praca IUNG-PIB podaje, że dodatek azotu ogranicza unieruchomienie azotu i daje kilkuprocentowy wzrost plonu ziarna zbóż[01, s. 89]. Przytacza też badania Smagacza: po 4 latach więcej próchnicy i przyswajalnych składników pokarmowych było tam, gdzie słomę przyorywano co roku bez dodatkowej dawki azotu[01, s. 90].

Dlaczego słoma po fungicydach rozkłada się wolniej?

Bo fungicydy, które zostają w słomie, hamują grzyby rozkładające celulozę i ligninę. Grzyby lignolityczne pracują najlepiej przy małej ilości cukrów i azotu oraz dużej ilości tlenu (s. 96). Gdy fungicydy, np. strobiluryny albo preparaty miedziowe, zwalniają ich pracę, rozkład słomy przejmują bakterie. Bakterie potrzebują więcej azotu i zabierają z gleby cały dostępny azot (s. 96). Bakteriom sprzyjają też młoda, słodka okrywa i duże zasolenie gleby od nawozów mineralnych (s. 96).

Francis Bucaille sprawdził to w doświadczeniu w departamencie Nièvre we Francji, przez dwa lata (2011 i 2012), w trzech powtórzeniach na pasach 24 × 400 m, na polu 35 ha (s. 97). Rzepak i pszenicę siano po słomie jęczmienia albo po kompoście z obornika koziego, w obu przypadkach z fungicydami w słomie i bez nich. Fungicydy z grupy SDHI to inhibitory dehydrogenazy bursztynianowej, enzymu oddychania komórek grzybów.

Tabela: plon rzepaku i pszenicy po słomie i kompoście z fungicydami i bez nich. Źródło: „Rewitalizacja gleby”, s. 97, tabela 6.1 (4 z 5 wierszy; pełna tabela w książce).
Przedplon i resztki Rzepak (q/ha) Pszenica (q/ha)
słoma jęczmienia bez fungicydu, ze stymulatorem odporności 42 73
słoma jęczmienia z fungicydami strobilurynowymi i SDHI 36,8 68
kompost z 10 t obornika koziego ze słomy pszenicy bez fungicydu, słoma przedplonu usunięta 43,3 78,1
kompost z 10 t obornika koziego ze słomy pszenicy z fungicydami, słoma przedplonu usunięta 38,6 70,2

Słoma z jęczmienia chronionego fungicydami dała o 5,2 q/ha mniej rzepaku i o 5 q/ha mniej pszenicy niż słoma bez fungicydu. Jęczmień bez fungicydu dostał jednak stymulator odporności, więc tej różnicy nie da się przypisać wyłącznie fungicydom. Czystsze jest porównanie kompostów, które różnią się tylko słomą w oborniku: 43,3 wobec 38,6 q/ha rzepaku i 78,1 wobec 70,2 q/ha pszenicy. Pełną tabelę i opis doświadczenia znajdziesz w książce „Rewitalizacja gleby”. To jedno doświadczenie na jednym polu we Francji, więc pokazuje kierunek, a nie stałą wielkość straty.

Według autora stosowanie fungicydów pod koniec cyklu na roślinach przeznaczonych do wymieszania z glebą „powinno być absolutnie zabronione” (s. 97). Celulaza i ligninaza, enzymy rozkładające słomę, potrzebują też cynku, manganu i miedzi (s. 97). Na kolejny sezon autor radzi ograniczyć albo pominąć ostatni fungicyd, którego część trafia do słomy, zwłaszcza gdy upał przyspiesza dojrzewanie (s. 238).

Dlaczego rzepak po zbożu słabo wschodzi?

Najczęściej z dwóch powodów, które nie mają związku z azotem: konkurencji drobnoustrojów i allelopatii. Autor powołuje się na H. P. Ruscha: flora rozkładająca świeże resztki zawsze wygrywa z florą, która rozwija się wokół korzeni i pomaga roślinie się odżywiać (s. 98). Dopóki rozkład jest bardzo aktywny, roślina nie może dobrze funkcjonować. Wrażliwe są wszystkie uprawy siane bardzo szybko po zbiorze zbóż, a najczęstszy przypadek to rzepak ozimy siany kilkanaście dni po jęczmieniu (s. 98). W doświadczeniach autora nawozy azotowe, azot z siarką ani nawóz azotowo-fosforowy 18-46 nie poprawiały wtedy stanu młodych roślin (s. 98).

Drugi powód to allelopatia. Słoma zbóż zawiera dużo kumaryny, którą roślina wytwarza do ochrony tkanek. Po wymieszaniu z glebą kumaryna dalej działa i hamuje kiełkowanie oraz wzrost siewek rośliny następczej (s. 98). Podobnie działają resztki rdestowatych, w tym gryki, i kapustowatych, które uwalniają związki siarki (s. 98). Polskie źródła opisują to samo zjawisko. Częste przyorywanie słomy zbóż ozimych może prowadzić do powstania w glebie substancji, które ograniczają początkowy wzrost zbóż, a przy dużych opadach produkty rozkładu słomy mogą hamować kiełkowanie nasion[01, s. 88-89].

Nierówne, częściowo pożółkłe siewki rzepaku ozimego wśród resztek słomy zbożowej.
Rzepak siany kilkanaście dni po zbiorze zboża: słabe wschody częściej wynikają z allelopatii niż z braku azotu. Grafika wygenerowana z użyciem AI.

Autor pokazuje też przypadki odwrotne. Siew bezpośredni pszenicy po kukurydzy na ziarno tylko wyjątkowo daje słabe rośliny, a 10 t/ha rozdrobnionej trzciny o C/N 80 nie wpłynęło na wschody słonecznika (s. 98). Kukurydza i trzcina nie zawierają kumaryny (s. 99), więc o kłopotach nie decyduje samo C/N resztek. Siew po kukurydzy bez orki opisujemy w artykule o uprawie bezorkowej.

Hamować wzrost mogą też wydzieliny perzu zniszczonego glifosatem, nawet przez kilka lat, oraz patulina wytwarzana przez grzyby Aspergillus i Penicillium rozkładające resztki (s. 99). W klimacie umiarkowanym problem jest większy, bo po żniwach gleba jest jeszcze ciepła i bogata w składniki mineralne (s. 99).

Chilijski rolnik Carlos Crovetto zauważył we własnym gospodarstwie, że allelopatia słomy zaczyna się z pierwszymi opadami, a z kumaryny oczyszcza słomę dopiero 60-100 mm deszczu (s. 100). Zbiera więc słomę w pokosy i rozrzuca ją na całym polu dopiero rok później, tracąc 3 % powierzchni i zyskując średnio 6-8 % plonu (s. 100). W Polsce na polu zgłoszonym do ekoschematu takie odłożenie słomy nie spełni warunku praktyki: rozdrobnienia i wymieszania z glebą całej słomy po zbiorze plonu głównego[03, s. 25].

Jak odróżnić głód azotowy od allelopatii?

Po tym, kiedy pojawia się problem, jak rośliny reagują na azot i co pokazuje test kiełkowania. Allelopatia hamuje kiełkowanie i pierwsze dni wzrostu, a na tak wczesnym etapie słabe wschody nie wynikają z braku azotu (s. 97).

Tabela: jak odróżnić głód azotowy od allelopatii po słomie. Źródło: opracowanie na podstawie „Rewitalizacja gleby”, s. 96-98, 178.
Objaw Głód azotowy Allelopatia
Kiedy widać gdy rośliny rosną i pobierają azot od kiełkowania, w pierwszych dniach po siewie
Reakcja na azot rośliny się poprawiają nawóz azotowy, azot z siarką ani 18-46 nie pomagają
Test rzeżuchy rzeżucha wschodzi jak w kontroli rzeżucha wschodzi słabiej niż w kontroli
Sprzyjają fungicydy w słomie, młoda słodka okrywa, zasolenie gleby siew kilkanaście dni po zbiorze zboża, resztki gryki i kapustowatych
Co sprawdzić azot mineralny w glebie przedplon, odstęp od zbioru do siewu, ostatni fungicyd

Test rzeżuchy rozstrzyga sprawę najszybciej. Rzeżucha reaguje na terpeny, polifenole i kumarynę, ale zwykły niedobór składników mineralnych i azotu nie jest czynnikiem toksycznym i nie zmienia jej wyniku (s. 178). Drugim sposobem jest pomiar rzeczywistych pozostałości azotu w glebie (s. 97).

Dwie doniczki z rzeżuchą na parapecie: w jednej gęste siewki, w drugiej rzadkie, na glebie ze słomą.
Test rzeżuchy na glebie z pola: słabsze wschody na glebie ze świeżą słomą wskazują na allelopatię. Grafika wygenerowana z użyciem AI.

Trzecia przyczyna słabych wschodów jest mechaniczna. Źle rozdrobniona i nierówno rozrzucona słoma utrudnia wschody roślin następczych, a w czasie suszy zatrzymuje wodę i zabiera ją roślinom[01, s. 88].

Jak wymieszać słomę z glebą, żeby karmiła glebę?

Równo rozrzuconą, płytko, z dostępem tlenu i w glebie o uregulowanym odczynie. Polskie zalecenia i książka zgadzają się co do głębokości i tlenu, a różnią się w stopniu rozdrobnienia i w tym, jak często przyorywać słomę.

Rozdrobnienie i rozrzucenie

IUNG-PIB zaleca dobrze rozdrobnić słomę zbóż i kukurydzy, bo krótsze odcinki szybciej się rozkładają; słoma rzepakowa jest krucha, więc jej rozdrobnienie ma mniejsze znaczenie[01, s. 88]. Francis Bucaille ostrzega przed drugą skrajnością: zbyt drobna słoma na powierzchni dusi glebę w wilgotną pogodę i daje schronienie ślimakom, więc lepiej zostawić długą sieczkę niż dywan z krótkiej (s. 189). Drobna sieczka ułatwia więc wymieszanie słomy z glebą, a dłuższa sprawdza się, gdy słoma zostaje na powierzchni. W obu przypadkach słoma ma leżeć równo na całej szerokości roboczej.

Słomą można nawozić przez mulczowanie, czyli pokrycie gleby słomą i wymieszanie jej z wierzchnią warstwą po ok. 3-4 tygodniach, przez podorywkę albo przez orkę przedsiewną, a także razem z nawozem zielonym lub gnojowicą[01, s. 87].

Głębokość i tlen

Przyoranie słomy na 8-12 cm daje szybki rozkład; na glebach lekkich można przyorać głębiej, a na ciężkich trzeba unikać głębokiego przyorania, bo w głębszych warstwach brakuje tlenu[01, s. 88]. Autor dodaje, że grzyby rozkładające ligninę potrzebują dużo tlenu (s. 96). Orka nie powinna też wrzucać świeżej materii organicznej na dno bruzdy, gdzie rozkłada się bez tlenu, a standardowa orka nie powinna przekraczać 12-18 cm (s. 193-194).

Warunki rozkładu

Słoma rozkłada się najszybciej przy wilgotności gleby 60-70 %, temperaturze co najmniej 15 °C i pH 6,0-7,0[01, s. 88]. Na glebach zakwaszonych, przesuszonych i o małej aktywności drobnoustrojów IUNG-PIB nie zaleca nawożenia słomą, bo mogą tam rosnąć grzyby, które źle wpływają na rozkład, a w glebie powstają związki toksyczne dla roślin[01, s. 88]. Jak ocenić odczyn i kiedy wapnować, opisujemy w artykule o zakwaszeniu gleby.

Słoma razem z międzyplonem

Francis Bucaille radzi zbierać zboże wysoko, w ściernisko wysiać międzyplon i zmulczować słomę razem z nim, gdy międzyplon będzie gotowy do zniszczenia (s. 189). Deszcz ma wtedy czas wypłukać ze słomy substancje hamujące wzrost, a grzyby dostają celulozę ze słomy i azot z młodej rośliny w jednej dawce (s. 189). Autor wymienia skutki: ograniczenie zakwaszenia wierzchniej warstwy, neutralizację allelopatii słomy, lepszą strukturę gleby i mniejszą erozję (s. 190). Jak dobrać termin zniszczenia, opisujemy w artykule o międzyplonach. W ekoschemacie ta metoda ma jednak swój koszt, opisany niżej.

Jak często przyorywać słomę?

Tu źródła się różnią. Według IUNG-PIB 80 % materii organicznej słomy rozkłada się dopiero po 180 dniach, więc słomą nie nawozi się tego samego pola częściej niż co dwa lata, a przyorywanie co 2-3 lata dawało lepsze wyniki niż coroczne[01, s. 88-89]. Autor ocenia glebę po tym, jak szybko znika słoma: rozpoznawalne resztki starsze niż rok oznaczają złe natlenienie (s. 156). Pole z zeszłoroczną słomą w glebie wymaga więc najpierw poprawy natlenienia.

  • 30 kg N, 12 kg P₂O₅, 62 kg K₂O: tyle zawiera średnio 5 t słomy zbóż ozimych[01, s. 87].
  • 104 kg K₂O i 112 kg CaO: tyle potasu i wapnia jest w 5 t słomy rzepakowej[01, s. 87].
  • 40 % azotu, 25 % fosforu, ponad 50 % potasu: tyle składników pokarmowych zawartych w słomie rośliny wykorzystują w pierwszym roku po przyoraniu[01, s. 89].
  • 15,5 t obornika: tyle odpowiada 5 t suchej masy słomy pod względem odnowy próchnicy[01, s. 89].

Gdy w sąsiedztwie jest hodowca, słomę można też wymienić na obornik. W doświadczeniu autora kompost z obornika ze słomy bez fungicydów dał najwyższy plon rzepaku i pszenicy w całej tabeli (s. 97). Ile próchnicy zostaje ze słomy, a ile z obornika i nawozu zielonego, liczymy w artykule o próchnicy gleby.

Wymieszanie słomy z glebą w ekoschemacie w 2026 r.

Praktyka „Wymieszanie słomy z glebą” daje 1 pkt za hektar w ekoschemacie „Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi”, najmniej w tym ekoschemacie, tyle samo co podstawowy wariant planu nawożenia[03, s. 11]. W 2023 r. dawała 2 pkt[04]. Zasady opisuje poradnik Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) „Ekoschematy obszarowe” w stanie prawnym z marca 2026 r., udostępniany przez Centrum Doradztwa Rolniczego (CDR) w Brwinowie[03, s. 3]. Poradnik uzasadnia praktykę tym, że żyzność gleby zależy od próchnicy, a słoma jest ważnym źródłem węgla, który wraca do gleby[03, s. 25].

  • Co zrobić: rozdrobnić całą słomę po zbiorze plonu głównego i wymieszać ją z glebą albo przyorać, na gruntach ornych[03, s. 25].
  • Co jest słomą: pozostałe po oddzieleniu ziarna lub nasion suche źdźbła, łodygi, liście, plewy, łuszczyny i strączyny dojrzałych zbóż, w tym kukurydzy, zbóż rzekomych, np. gryki, oraz roślin oleistych, bobowatych, facelii i traw nasiennych[03, s. 25].
  • Dokumenty: rejestr zabiegów agrotechnicznych albo inne dokumenty, papierowe lub elektroniczne, z tymi samymi informacjami[03, s. 25].
  • Termin: w opisie praktyki poradnik nie podaje terminu wymieszania słomy[03, s. 25].

W rejestrze Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) praktykę oznacza się kodem E_WSG. Dla każdej działki wpisuje się oznaczenie działki rolnej, numer działki ewidencyjnej, datę zabiegu (dd.mm.rrrr), powierzchnię w hektarach z dwoma miejscami po przecinku, uprawę i rodzaj zabiegu[05, s. 3-5]. Wpisy robi się na bieżąco i chronologicznie[05, s. 2]. Rejestr można prowadzić elektronicznie, a wzór formularza dla Planu Strategicznego Wspólnej Polityki Rolnej 2023-2027 jest na stronie ARiMR[05, s. 2].

Na tej samej powierzchni w tym samym roku można łączyć najwyżej dwa ekoschematy, praktyki lub warianty[03, s. 37]. Wymieszanie słomy z glebą nie łączy się z praktykami: międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe, uproszczone systemy uprawy, wymieszanie obornika w ciągu 12 godzin, nawozy naturalne płynne stosowane inaczej niż rozbryzgowo i ekstensywne użytkowanie trwałych użytków zielonych z obsadą zwierząt, a także z ekoschematami „Obszary z roślinami miododajnymi”, „Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych” i „Grunty wyłączone z produkcji”[03, s. 38]. Słomy rzepakowej na tej samej powierzchni nie łączy się też z praktyką „Zróżnicowana struktura upraw”[03, s. 25]. Na liście wyłączeń nie ma planu nawożenia.

Sama słoma nie wystarczy do wejścia w ekoschemat. Minimalna liczba punktów to 25 % powierzchni użytków rolnych pomnożone przez 5 pkt[03, s. 11]. W gospodarstwie 20 ha samych gruntów ornych to 25 pkt, a słoma wymieszana na całych 20 ha daje 20 pkt. Słomę trzeba więc połączyć z inną praktyką na innej części gospodarstwa, jak w przykładzie z poradnika: 5 ha słomy i 2,5 ha nawozów naturalnych płynnych stosowanych inaczej niż rozbryzgowo w gospodarstwie 10 ha[03, s. 11].

Metoda autora, czyli słoma z międzyplonem, daje w ekoschemacie punkty tylko za jedną praktykę, bo międzyplonów ozimych nie łączy się ze słomą na tej samej powierzchni[03, s. 38]. Międzyplon ozimy ma 5 pkt, a słoma 1 pkt[03, s. 11], więc zgłasza się zwykle międzyplon, a słomę i tak zostawia w glebie. Stawki w złotych i wybór praktyk opisujemy w artykule o rolnictwie węglowym i ekoschematach.

Co zrobić w tym sezonie

W listopadzie słoma jest już w glebie, a decyzje na kolejne żniwa można podjąć bez żadnych zakupów:

  • Weź szpadel i na kilku polach sprawdź, czy zeszłoroczna słoma zniknęła i czy gleba nie pachnie zgnilizną; rozpoznawalne resztki starsze niż rok i przykry zapach oznaczają rozkład bez tlenu (s. 156).
  • Uzupełnij rejestr zabiegów dla każdego pola zgłoszonego do praktyki: kod E_WSG, działka, powierzchnia, data i rodzaj zabiegu[05, s. 3-5].
  • Jeśli rzepak wschodził słabo, zapisz przedplon, odstęp między zbiorem a siewem i fungicydy użyte na przedplonie, a przy kolejnym siewie po zbożu sprawdź glebę testem rzeżuchy przed dawką azotu.
  • Zaplanuj ochronę zbóż na 2027 r. tak, żeby ograniczyć ostatni fungicyd na polach, z których słoma zostanie w glebie (s. 238).
  • Dla każdego pola zdecyduj przed żniwami 2027 r., czy zgłaszasz wymieszanie słomy (1 pkt), czy międzyplon ozimy (5 pkt), bo na tej samej powierzchni nie połączysz obu praktyk[03, s. 11, 38].
  • Sprawdź pH pól, na których słoma rozkłada się wolno, bo na glebach zakwaszonych rozkład jest zaburzony[01, s. 88].

Słoma dostarcza organizmom glebowym do 2 800 kg węgla z hektara rocznie[01, s. 89]. Kłopoty po niej rzadziej wynikają z braku azotu niż z fungicydów w słomie, zbyt krótkiego odstępu do siewu i kumaryny. Zanim dasz azot na słomę, sprawdź, co hamuje rośliny.

Częste pytania

Kliknij pytanie, aby zobaczyć odpowiedź.Dotknij pytania, aby zobaczyć odpowiedź.

Nie zawsze. IUNG-PIB zaleca dawkę wyrównującą, gdy słoma ma mniej niż 12 kg azotu na tonę, a program azotanowy pozwala dać na słomę pod oziminy najwyżej 30 kg N/ha (IUNG-PIB, 2015; Dz.U. 2023 poz. 244). Francis Bucaille radzi najpierw sprawdzić azot mineralny w glebie albo zrobić test rzeżuchy, bo słabe rośliny po zbożu częściej cierpią z powodu allelopatii („Rewitalizacja gleby”, s. 97-98).

IUNG-PIB liczy dawkę jako masę słomy w tonach razy różnicę między 12 kg a zawartością azotu w tonie słomy. Słoma pszenicy ozimej ma ok. 6,7 kg azotu na tonę, więc 5 t słomy wymaga ok. 26 kg N/ha (IUNG-PIB, 2015). Program azotanowy ogranicza dodatkową dawkę na słomę do 30 kg N/ha i tylko pod oziminy (Dz.U. 2023 poz. 244).

Na tej samej powierzchni nie. Praktyki „Wymieszanie słomy z glebą” nie łączy się z praktyką „Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe” ani z uproszczonymi systemami uprawy (MRiRW, 2026). Międzyplon ozimy ma 5 pkt, a słoma 1 pkt, więc przy obu na jednym polu zgłasza się zwykle międzyplon, a słomę i tak zostawia w glebie.

Źródła, z których korzystamy, tego nie wskazują. Według Francisa Bucaille’a grzybnia rozwijająca się na słomie zostawionej na powierzchni ogranicza wzrost kwasowości wierzchniej warstwy gleby, bo wiąże kationy („Rewitalizacja gleby”, s. 190). Kłopot jest odwrotny: na glebach zakwaszonych słoma rozkłada się źle, dlatego IUNG-PIB nie zaleca nawożenia nią takich gleb (IUNG-PIB, 2015).

Według IUNG-PIB 80 % materii organicznej słomy rozkłada się dopiero po ok. 180 dniach od przyorania, a najszybciej przy wilgotności gleby 60-70 %, temperaturze co najmniej 15 °C i pH 6,0-7,0 (IUNG-PIB, 2015). Francis Bucaille uznaje, że w aktywnej glebie resztki znikają w ciągu roku, a rozpoznawalna słoma starsza niż rok oznacza złe natlenienie („Rewitalizacja gleby”, s. 156).

Przydał się? Przekaż go dalej

Komuś, kto w tym sezonie pracuje nad swoją glebą.

Źródła i terminologia

Więcej w książce

  • Rozdział 6, s. 93-100: głód azotowy, grzyby lignolityczne, fungicydy w słomie (tabela 6.1), konkurencja flory, allelopatia, test rzeżuchy, pokosy Crovetto
  • Rozdział 12, s. 156: tempo rozkładu resztek i zapach gleby jako oznaki natlenienia
  • Rozdział 16, s. 177-178: test rzeżuchy: procedura, próg 20 %, odróżnienie głodu azotowego od allelopatii
  • Rozdział 17, s. 189-194: słoma z międzyplonem jako jedna dawka pokarmowa, rozdrobnienie słomy, płytka orka
  • Rozdział 21, s. 238: ograniczenie ostatniego fungicydu, rozkład resztek w ciągu roku

Terminologia

  • Głód azotowy to niedobór azotu dla rośliny uprawnej, gdy drobnoustroje rozkładające resztki o wysokim stosunku C/N pobierają azot mineralny z gleby. wróć
  • Allelopatia to hamowanie kiełkowania i wzrostu roślin przez substancje wydzielane przez inne rośliny albo uwalniane z ich resztek. wróć
  • Kumaryna to związek, którym zboża chronią swoje tkanki; w słomie wymieszanej z glebą hamuje kiełkowanie i wzrost siewek. wróć
  • Stosunek C/N to stosunek węgla do azotu w materiale; im wyższy, tym materiał jest uboższy w azot i wolniej się rozkłada. wróć
  • Azot mineralny to azot w formie azotanowej i amonowej, którą rośliny i drobnoustroje pobierają bezpośrednio z gleby. wróć
  • Grzyby lignolityczne to grzyby glebowe, które rozkładają ligninę i celulozę słomy i drewna przy bardzo małej ilości azotu. wróć
  • Strobiluryny i SDHI to grupy fungicydów, które hamują oddychanie komórek grzybów; SDHI to inhibitory dehydrogenazy bursztynianowej. wróć
  • Test rzeżuchy to biotest, w którym porównuje się kiełkowanie i wzrost rzeżuchy ogrodowej na badanym podłożu i w kontroli; wykrywa substancje hamujące wzrost, ale nie niedobór azotu. wróć
  • Mulczowanie to pozostawienie rozdrobnionych resztek roślin na powierzchni gleby jako okrywy, często z późniejszym płytkim wymieszaniem. wróć
  • Rejestr zabiegów agrotechnicznych to zapis zabiegów na działkach prowadzony przez rolnika, wymagany m.in. w ekoschematach; wzór udostępnia ARiMR. wróć
  • ARiMR (Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) to agencja, która przyznaje i kontroluje płatności bezpośrednie, w tym ekoschematy. wróć
  • CDR (Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie) to państwowa jednostka doradztwa rolniczego, która udostępnia m.in. poradniki o ekoschematach. wróć
  • IUNG-PIB (Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy) to instytut w Puławach, który bada uprawę i nawożenie roślin oraz gleby. wróć

Sygn. RG/A/001

Autor artykułu

Łukasz Peroń

wydawca polskiego wydania książki „Rewitalizacja gleby”

Łukasz Peroń jest wydawcą polskiego wydania książki „Rewitalizacja gleby” Francisa Bucaille’a. Pochodzi z gospodarstwa rolnego. W artykułach pokazuje, jak zastosować metodę z książki w polskim gospodarstwie: każdą tezę opiera na wskazanej stronie książki albo na polskich źródłach urzędowych i naukowych. Do czytelników trafiło ponad 2 400 egzemplarzy. Na pytania odpowiada osobiście.

Artykuły
16 w 5 tematach, od 2026-10-26
Łukasz Peroń

Artykuł opiera się na książce Francisa Bucaille’a „Rewitalizacja gleby. Diagnoza, użyźnienie, ochrona” (PeronMedia).

Więcej artykułów: rewitalizacjagleby.pl/artykuly/

Książka „Rewitalizacja gleby” na drewnianym stole obok słoika z glebą

Źródło tego artykułu

Głód azotowy, allelopatię słomy i test rzeżuchy opisują rozdziały 6 i 16

„Rewitalizacja gleby. Diagnoza, użyźnienie, ochrona”, Francis Bucaille, 255 stron, tłumaczenie: dr inż. Jerzy Próchnicki.

Zobacz książkę od 97 PLN

e-book 97 · druk 147 · zestaw 177 PLN

Ustawienia czytania

Wielkość liter
Tło strony

Zapamiętamy wybór w tej przeglądarce.

Rycina